Onderscheidingszin voor de vele vormen van het kwaad

Sapere aude: Onbeantwoordbaar is de vaag in hoeverre de mensheid met het verlies van vertrouwen in de wereld ook het geloof in verlichting is kwijtgeraakt; het proces dat Kant beschrijft als het vermogen om de “zelfverschuldigde onmondigheid te overwinnen”. Wel zullen we in afsluitende zesde bijeenkomst ingaan op de vraag in hoeverre in de twintigste eeuw nu volkomen nieuwe vormen van het kwaad zijn verschenen, of dat de geschiedenis aantoont dat dit alles slechts “variaties op één thema” zijn, zoals eigentijdse nieuw-conservatieve denkers en politieke ideologen menen. De visie op het kwaad blijkt daarmee ook (inter-)nationale politieke consequenties te hebben.

Hiermee toont zich hoezeer het thema van het kwaad de drijvende kracht was achter het moderne denken, hoewel denkers die zich in de afgelopen eeuw aan dit vraagstuk waagden ook vaak schrijvers en kunstenaars waren. Zij brachten het besef dat het kwaad talloze gestalten aan kan nemen, en dat het gevaarlijk is om het vanuit bepaalde definities te benaderen. Zeker: we moeten leren in subtiele onderscheidingen: over het metafysische, natuurlijke of morele kwaad; over het radicale kwaad van Immanuel Kant, de banaliteit van het kwaad waar Hannah Arendt over spreekt, of het demonisch kwaad dat zich toonde in de persoonlijkheid van Hitler. Maar de wezensbepaling van één soort kwaad maakt ons blind voor andere vormen. Leren onderscheiden en oordelen is nog geen vergelijken en uitsluiten. Sapere aude: Onbeantwoordbaar is de vaag in hoeverre de mensheid met het verlies van vertrouwen in de wereld ook het geloof in verlichting is kwijtgeraakt; het proces dat Kant beschrijft als het vermogen om de “zelfverschuldigde onmondigheid te overwinnen”. Wel zullen we in afsluitende zesde bijeenkomst ingaan op de vraag in hoeverre in de twintigste eeuw nu volkomen nieuwe vormen van het kwaad zijn verschenen, of dat de geschiedenis aantoont dat dit alles slechts “variaties op één thema” zijn, zoals eigentijdse nieuw-conservatieve denkers en politieke ideologen menen. De visie op het kwaad blijkt daarmee ook (inter-)nationale politieke consequenties te hebben. Hiermee toont zich hoezeer het thema van het kwaad de drijvende kracht was achter het moderne denken, hoewel denkers die zich in de afgelopen eeuw aan dit vraagstuk waagden ook vaak schrijvers en kunstenaars waren. Zij brachten het besef dat het kwaad talloze gestalten aan kan nemen, en dat het gevaarlijk is om het vanuit bepaalde definities te benaderen. Zeker: we moeten leren in subtiele onderscheidingen: over het metafysische, natuurlijke of morele kwaad; over het radicale kwaad van Immanuel Kant, de banaliteit van het kwaad waar Hannah Arendt over spreekt, of het demonisch kwaad dat zich toonde in de persoonlijkheid van Hitler. Maar de wezensbepaling van één soort kwaad maakt ons blind voor andere vormen. Leren onderscheiden en oordelen is nog geen vergelijken en uitsluiten.

WAAROM DEZE LEERGANG 
Nadenken over het kwaad is nadenken over de wereld, en over de speelruimte die wij mensen met onze vrijheid kunnen ontsluiten. Voor deze leergang wordt rond “het kwaad” als een verbindende thematiek materiaal geselecteerd (sleutelteksten, boeksuggesties, film-scene’s). De filosofische interpretatie wordt in een aantal bijeenkomsten ontwikkeld: het ook mogelijk losse bijeenkomsten te volgen, maar in het geheel schuilt een duidelijke meerwaarde. Het resultaat is een perspectivische verheldering, waarin niets minder dan de waarden van de Verlichting op het spel staan.

VOOR WIE 
Het programma veronderstelt weinig voorkennis: iedere bijeenkomst zal de docent enkele literatuursuggestie doen. Het lezen van tekstmateriaal is geen noodzaak, maar zal het plezier in de leergang zeker vergroten.

TIJD 
Zes bijeenkomsten op vrijdagen van 14.30 tot 17.30 uur

LOCATIE 
Wenduyne Den Haag


WERKWIJZE/METHODE 
Na een lezing zal de docent enkele sleutelteksten voorzien van uitleg, commentaar en interpretatie met ruimte voor vragen. Aansluitend voeren we gesprekken over consequenties van deze denkbeelden voor onze eigen opvattingen over de idealen en afgronden van de Europese beschaving

Programma op PDF

BEGELEIDING 

  • Mogelijkheden voor individuele deelname als groepsinschrijving
  • Voorwaarde: min. aantal deelnemers:……
  • Groepsarrangementen
  • Verhindering

INSCHRIJVING

Geen activiteiten.