FILOSOFISCHE DENKWEEKENDEN


Filosofisch weekend-seminar Tovenaars leerlingen:
Goethe, Dostojewski, Nietzsche …. en Thomas Mann

INHOUD VAN DIT DENKWEEKEND 
De mythe van Prometheus, de legende van de Tovenaarsleerling, het oude volkssprookje van het pact met de duivel,… of de historische verhalen over beslissende wendingen die demonische persoonlijkheden teweegbrachten Deze fictieve of werkelijke vertellingen lijken sterk op elkaar. Zij delen een mensbeeld dat diep geworteld is in de Europese beschaving. De mens streeft naar kennis, inzicht, technische of artistieke vaardigheden en bovenmatige ervaringen. Het zoeken naar het “waarachtig menselijke” voert tot een overstijging van het “louter menselijke”. In een lustvol leven in goddelijke vrijheid en onsterfelijkheid in een overwinning op eindigheid en dood. In streven naar macht over de natuur, over het eigen zelf en over andere mensen zijn mensen bereid om een pact aan te gaan met krachten die iedere maat te boven gaan.

Inzet:
We komen te weten hoe in deze verhalen een diepgaande kritiek schuilgaat op de grondslagen van onze tijd. Het streven van het eenzame genie naar contact met het immense, naar beheersing van bovenmenselijke krachten, leidt onder de explosieve omstandigheden van de vroege 20e eeuw tot een catastrofale ontwikkeling. We zullen zien hoe het werk van de grote schrijvers die wij hier bespreken daarvan getuigenis aflegt.             

Module 1:
Drie tovenaarsleerlingen in het fin de siècle We starten vanuit de diepe verwantschap tussen Goethe, Dostojewski, en Nietzsche: drie schrijvende tovenaarsleerlingen. Gefascineerd door de tomeloze ambities van de mens, zijn bereidheid om willens en wetens een pact te sluiten met demonische krachten. Faust, hoogtepunt van Goethe’s oeuvre, is een monument van de westerse cultuur. De grote helden uit Dostojewski’s romans blijken fanatici, die zich verliezen in revolutionaire gedachten en ijzingwekkende redeneringen, en alles opofferen voor het “ware atheïsme” of voor nihilistisch spel met “revolutie”. Deze psychologische denkexperimenten maakten grote indruk op Nietzsche, en tekenden zijn kritische cultuurdiagnose van het westerse nihilisme, en zijn gedachten over de Übermensch.

Module 2:
Duizelingwekkende jaren, duivelse tijd…. Vervolgens kijken we hoe de verbeeldingskracht van deze kunstenaars bijdraagt aan de tijdsgeest van het fin de siècle. Duizelingwekkende jaren (Philipp Blom), waarin een culturele stroomversnelling alles doortrekt van opwinding, faustische energie, snelheid. Een ongewoon rijke, ja zelfs demonische tijd: periode van buitengewone creativiteit in kunst en wetenschap, met enorme veranderingen in de samenleving, politiek en het zelfbeeld van mensen. Overal zetten mensen gangbare ideeën over menselijkheid en maatgeving op het spel omwille van het onbegrensde, het boven-menselijke. In de bruisende dynamiek van koloniale expansie, vrouwenrechten, visioenen van wereldvrede, radicale experimenten in abstracte kunst, communisme… manifesteert zich een streven dat spoedig tot volledige ontplooiing zal komen: in de gruwelijke gebeurtenissen van de twintigste eeuw.

Module 3:
De tragische tovenaar van de twintigste eeuw. Als Thomas Mann in zijn grote romans vele elementen verwerkt uit de Faustmythe, uit de boze geesten van Dostojewski en uit de tragische levensloop van Nietzsche, schetst hij op zijn geheel eigen wijze de dubbelzinnigheid van de mens. Zijn oeuvre vertelt van het warm-menselijke: alledaags plezier, de rituelen en kleine genoegens en de humor van het gewone leven, en het lijden van hen die daar moeilijk toe in staat zijn. Maar ook een welhaast tijdloos beeld van de menselijke tweespalt, van zijn mateloze ideeën, verlangens en religieuze voorstellingen tot zijn verborgen driften en wrede cynisme. 

WAAROM DIT DENKWEEKEND:
Het idee van de demonische creativiteit verbindt het werk van Goethe, Dostojewski en Nietzsche, en echo’s ervan weerklinken bij Thomas Mann. Door hun werken in de culturele, historische en politieke context te beschouwen, kunnen we het lezen als een diepgaande kritiek op de grondslagen van de Europese cultuur.

VOOR WIE:
Het programma is voor iedereen die zich wil verdiepen in het werk van een van deze grote Tovenaarsleerlingen, en die vanuit oorspronkelijke tekstpassages een grondmotief in hun boeken wil ontdekken, dat tot op vandaag van grote invloed is op de moderne kunst en cultuur.

TIJD en LOCATIE:
Tijdsduur van dit seminar: weekend van zat.10 uur – zon.13 uur,met 3 modules. 

Locatie: verblijfsarrangementen in een landelijk gelegen conferentiecentrum.

WERKWIJZE/METHODE:
We concentreren ons op een aantal exemplarische tekstpassages en scene’s in Goethes Faust, de gebroeders Karamazov, en Nietzsches Vrolijke wetenschap, alsmede passages uit Doktor Faustus van Thomas Mann, die door de docent worden voorzien van uitleg, commentaar en interpretatie met ruimte voor vragen, Aansluitend voeren we gesprekken over consequenties van deze denkbeelden, voor onze eigen opvattingen over de idealen en afgronden van de Europese beschaving

Programma op PDF:

BEGELEIDING

  • Mogelijkheden voor individuele deelname als groepsinschrijving 
  • Voorwaarde: min. aantal deelnemers:……
  • Groepsarrangementen 
  • Verhindering 

INFORMATIE 

Het programma bestaat uit drie modules:

Geen activiteiten.