FILOSOFISCHE DENKWEEKENDEN


Seminar: filosofisch denkweekend Nietzsche en nihilisme: koorddansen tussen profetie en vrolijke wetenschap 

INHOUD VAN DIT DENKWEEKEND
Friedrich Nietzsche ondervond dat zijn radicale gedachten over onze cultuur en waarden slechts aan enkelen van zijn tijdgenoten besteed waren. Niet lang daarna ontdekte men de kracht en urgentie van zijn werk. Inmiddels is zijn invloed en bekendheid niet te overzien. Zijn ongeëvenaarde kritische cultuuranalyses werden geschreven in een stijl alsof hij champagne in zijn pen had. Hij aarzelde niet om zich als profeet op te stellen, als een denker die beschreef wat er aan komt. Het nihilisme dat voor de deur stond, onvermijdelijk en catastrofaal in de uitwerking. Wat is dit nihilisme? Hoe manifesteert het zich? Zijn er verschillende soorten nihilisme? En hoe komt het dat wij nauwelijks verontrust lijken te zijn over datgene wat volgens Nietzsche de meest onheilspellende verschijnsel van onze tijd is?  

Inzet:
We komen te weten wat Nietzsche schreef over het nihilisme, en over de geschiedenis ervan in de Europese cultuur. We zullen zien dat het doordenken van dit verschijnsel de harde kern van zijn filosofie van de “eeuwige wederkeer” en de “wil tot macht” ging vormen Met de vraag naar een “overwinning” op het nihilisme beïnvloedde Nietzsche de ontwikkeling van de 20e eeuwse filosofie op beslissende wijze. Het programma bestaat uit drie modules:  

Module 1: 
Nihilisme als existentiëel, maatschappelijk en cultureel verschijnsel In dit seminar willen we nihilisme in de Europese cultuur nader onderzoeken. De geestesgesteldheid uit zich existentieel bij individuen die niets meer als zinvol ervaren, maar manifesteert zich ook als maatschappelijk verschijnsel. Als een sluipend proces waarin mensen sociale normen steeds minder als bindend ervaren; als een toestand waar autoriteiten de grondslag van hun gezag kwijt raken, of als de situatie waarin politici hun geloofwaardigheid verliezen. De laatste mens als zinnebeeld. We onderzoeken het nihilisme als cultuurverschijnsel, in de muziek en beeldende kunst van de 19e eeuw. Literaire getuigenissen ervan treffen we aan in de Duitse romantiek, de Franse literaire geest van décadence, en de Russische revolutionaire nihilisten.

Module 2: 
Nietzsches denken als strijd met het nihilisme Vanuit deze context belichten we Nietzsche denken als hartstochtelijke strijd met de intellectuele vertwijfeling. Voor hem betekent nihilisme “dat de hoogste waarden hun waarde verliezen, het doel ontbreekt, het antwoord waarom?” We zullen zien dat Nietzsche de kern van het nihilisme traceert in een drang tot de waarheid, en de oorsprong van deze cultuuropdracht herleidt tot het optreden van Socrates en Jezus. In het spoor van Nietzsches genealogische analyse van de geschiedenis van de Europese geest zullen we zien hoe hij het nihilisme diagnosticeert in de Griekse filosofie en joods-christelijke religie, in ascetische vormingsidealen, in humanistische moraal en de moderne wetenschap.

Module 3: 
Een “overwinning” van het nihilisme? Nietzsches nihilisme theorie begrijpen is balanceren tussen onheilsprofetieën en een bevrijdende ervaring voor het denken. Het fraaie boek dat Paul van Tongeren onlangs over deze problematiek schreef, en de cultuur-sociologische beschouwing van Johan Goudsblom helpen ons om verschillende soorten nihilisme in Nietzsches werk te onderscheiden. We schetsen Heideggers receptie, die nadruk legt op de filosofische krisis-aspecten in het nihilisme, en Gianni Vattimo’s verwerking, die eerder bevrijdende aspecten ervan benadrukt. Tot in het uiterste blijft Nietzsche filosofie lijkt een bewust gezochte grenservaring van een “krisis”: een scheiding en uiteenvallen in extremen, waarin het nihilisme uiteindelijk zichzelf overwint. Maar wij, die ons geen zorgen meer maken over zinloosheid van het bestaan, maar ons er op ironische wijze mee vermaken… hebben wij ons bevrijdt van dit meest onheilspellende cultuurverschijnsel?

WAAROM DIT DENKWEEKEND
Nihilisme, opkomst van scepsis en waarheidsrelativisme, existentieel isolement, gebrek aan oriëntatie en zinloosheid… een schrikbeeld dat werkelijkheid is geworden, of een modieus tijdsverschijnsel van het decadente fin-de-siècle? We volgen Nietzsches diagnose dat dit ziekteverschijnsel van de westerse cultuurgeschiedenis zich niet zo gemakkelijk laat overwinnen.

VOOR WIE:
Voor iedereen met belangstelling voor Nietzsche’s werk, die meer wil weten over zijn immense invloed op onze hedendaagse cultuur, over de opkomst van postmoderne moraliteit als self-styling levenskunst en over kritische denkwijze die wetenschappelijke waarheden ontmaskert als gemaskeerde machtsaanspraken.

TIJD en LOCATIE:
Tijdsduur van dit seminar weekend: van zat.10 uur – zon.13 uur, met 3 modules.

Locatie: verblijfsarrangementen in een landelijk gelegen conferentiecentrum

WERKWIJZE/METHODE:
We behandelen teksten uit de 19e eeuwse literatuur, passage’s uit Nietzsches werk, en de respons daarvan bij denkers als Heidegger, Foucault en Vattimo. Fragmenten worden door de docent voorzien van uitleg, commentaar en interpretatie. Aansluitend voeren we gesprekken over de effecten van dit denken, onze eigen opvattingen over idealen en afgronden van de Europese beschaving.

Programma op PDF:

Vervolg leertraject: Verdere evaluatie en mogelijkheden tot vervolg.

BEGELEIDING

  • Mogelijkheden voor individuele deelname als groepsinschrijving 
  • Voorwaarde:
    min. aantal deelnemers:……
  • Groepsarrangementen 
  • Verhindering

 INSCHRIJVING 

 


Geen activiteiten.